ภุมิปัญญาท้องถิ่น
นายต้น ตุ้ยวงศ์ ไขประตูดอย ห้าร้อยฝาย สู่การแบ่งปัน
  วันที่  12/02/2557
 
 


รายละเอียด
ภุมิปัญญาท้องถิ่น
นายต้น ตุ้ยวงศ์ ไขประตูดอย ห้าร้อยฝาย สู่การแบ่งปัน

ในอดีตคนลุ่มน้ำแม่ตานจะมีความผูกพันยกย่องและนับถือสิ่งที่สำคัญที่สุด 3 สิ่งด้วยกันคือ เจ้าขุนตาน น้ำแม่ตาน ข้าว ในปัจจุบันทั้ง 3สิ่งนี้ได้ถูกมองข้ามถึงความสำคัญลงมากอาจจะเป็นเพราะว่า ชุมชนรุ่นหลังได้รับเอาวัฒนธรรมของต่างประเทศมาใช้กับชีวิตประจำวัน เช่น วัฒนธรรมการดำรงชีวิตรวมถึงทั้งวัฒนธรรมของการกินและการอยู่ ฉะนั้นวัฒนธรรมเหล่านี้ได้เข้ามาทำลายวิถีคิด ภูมิปัญญาประเพณีและพิธีกรรมเพราะคิดว่าสิ่งเหล่านี้ มีแต่ความเจริญรุ่งเรือง เลยพากันลืมวิธีการดำรงชีวิตที่พึ่งพา อาศัย ช่วยเหลือห่วงหาอาทรซึ่งกันและกันอย่างมีน้ำใจได้หายไป ปัจจุบันจะอยู่กันแบบตัวใครตัวมัน แต่ละคนก็คิดอยู่ตลอดเวลาว่า จะทำอย่างไรที่จะให้ความเป็นอยู่จะต้องให้ดีกว่าคนอื่นๆ ได้กลายเป็นการแข่งขันซึ่งกันและกัน แม้แต่วิถีคิด ภูมิปัญญาในการทำนาในอดีตก็ได้หายไป

ชาวนาในอดีตได้ยึดถือ เจ้าขุนตาน น้ำแม่ตาน ข้าวซึ่งเปรียบเหมือนชีวิตและเลือดเนื้อ พอถึงฤดูทำนา ได้เริ่มต้นจากคนต้นน้ำแม่ตานคือ บ้านลำปางหลวง (พญาท้ายน้ำ)อยากจะได้น้ำเพื่อทำไร่ไถนา จึงได้ร่วมสร้างช้างเผือก เพื่อขอน้ำฟ้าน้ำฝนจากเจ้าขุนตาน (ปัจจุบันยังมีอยู่)จากนั้นก็เป็นหน้าที่ของ พ่อปัน ศรีบุญเรือง (เฒ่าแก่นายโฮง) ซึ่งเป็นบุคคลที่ชุมชนคนลุ่มน้ำแม่ตานให้ความเคารพนับถือให้เป็นสื่อหรือผู้นำทางจิตวิญญาณ เพื่อนำทางไปถึงเจ้าขุนตานได้รับรู้ หลังจากนั้นก็จะเป็นพิธีไขประตูดอย ได้ทำพิธีที่ฝายห้าร้อย ณ ตรงจุดที่เรียกว่าบะหินซักผ้าอยู่ที่วัดดอยนาย (วัดปางม่วง)ที่มีน้ำแม่ตานไหลผ่านอยู่จุดกลางน้ำ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาแห่งการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เป็นการแบ่งปันน้ำให้กันและกันอย่างยุติธรรม โดยมีแก่เหมือง แก่ฝายทำหน้าที่ตัดสินและแบ่งปันน้ำ สายน้ำได้ถูกแบ่งไปให้กับชาวนาในหลายพื้นที่ด้วยกันคือ พื้นที่ตำบลห้างฉัตร ตำบลปงยางคก ตำบลเวียงตาลและได้เผื่อแผ่ไปถึง ตำบลลำปางหลวง ตำบลท่าผา อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง เมื่อน้ำเหลือใช้ก็ไหลไปรวมกับแม่น้ำวังที่บ้านสบตาน หลังพิธีกรรมไขประตูดอย เป็นพิธีที่เกี่ยวข้องน้ำและสิ่งแวดล้อมแล้วยังมี พิธีเลี้ยงห้วย เลี้ยงฮ่อง คือพิธีขอบคุณและสูมาคารวะต่อ เทพยาดาอารักษ์ผู้ปกปักรักษาต้นน้ำ
หน้าหลัก  |   ความเป็นมา   |   โครงสร้าง   |  นโยบาย   |   บทบาท/ภารกิจ   |  บุคลากร  |   ติดต่อเรา  
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอห้างฉัตร
ถนนจามเทวี  อ.ห้างฉัตร จ.ลำปาง 52190 Tel.054-269432  Fax.054-269118